Felsefe
Niye 0-100 tek skor değil de altı bileşenden bir bileşik skor?
Hisse senedi skoru, tek bir formülle ifade edilemeyecek kadar çok-boyutlu bir karardır. Borsamix bir hisseyi altı eksende değerlendirir: değerleme, karlılık, büyüme, mali sağlık, teknik momentum ve haber sentimenti. Her eksende kendi başına 0-100 ölçüsünde bir alt-skor üretir; bileşik skor bu altı alt-skorun ağırlıklı ortalamasıdır.
Ağırlıklar sabit değildir: piyasa rejimine göre (büyüme, değer, volatil) yeniden kalibre edilir. Aşağıdaki tablo cari rejim için geçerli ağırlıkları gösterir.
Bileşik skor — bileşenler ve ağırlıklar
Altı eksende bileşen skoru, ağırlıklı toplama ile bileşik skora.
| Bileşen | Ne ölçer? | Ağırlık |
|---|---|---|
| Karlılık | ROE, ROA, net kâr marjı — bant haritası (BIST 5y medyanı) | 16% |
| Değerleme | F/K + PD/DD + EV/EBITDA · absolute + sektör rölatif | 14% |
| Büyüme | 3y CAGR (gelir + kâr + EPS); tek yıl spike cezalı | 11% |
| Borç | Net Borç/EBITDA + Cari oran + Öz-sermaye/Aktif | 10% |
| Nakit Akışı | CFO/Gelir + FCF Yield + Accrual (CFO/Net Kâr) | 10% |
| Verimlilik | Asset turnover + CFO/Aktif + YoY iyileşme | 4% |
| Sentiment | KAP haber sentiment ortalaması — son 30 gün | 5% |
| Teknik | EMA trend + RSI(14) + 22-gün momentum + VWAP mesafesi | 30% |
Mali %70 + Teknik %30 ağırlığı bilinçli bir tasarımdır: temelde sağlam + ucuz hisseleri öne çıkarmak istiyoruz, ancak teknik tepede (RSI 75+, güçlü düşüş trendi, VWAP'tan %15+ uzakta) bir hisse skoru kaybetsin. Böylece kullanıcı "skor yüksek diye tepede satın alma" hatasından korunur. Eksik alt-skor (mali tablo yetersizliği vb.) toplama %50 nötr ile katılır — "veri yok" puan şişirmesi yapmaz.
Point-in-time veri
Geriye dönük "ileride bilinen" verinin sızmaması için.
Backtest'lerde en yaygın kusur, açıklanmamış mali tabloyu sanki o tarihte biliniyormuş gibi kullanmaktır (look-ahead bias). Borsamix'te her finansal alanın yanında açıklanma tarihi tutulur; model bir tarihte sadece o tarihten önce kamuya açıklanmış veriyi görür.
Bu disiplin sayesinde 2024 Q2 sonuçları, 2024 Eylül başında değil, KAP'ta yayınlandığı tarihte (örn. 13 Ağustos) modele girer.
Sektör normalizasyonu
Bankayla teknolojiyi aynı F/K eşiğiyle ölçmek hatalıdır.
F/K, PD/DD ve marj gibi oranlar sektörden sektöre çok farklı dağılır. Bir bankanın F/K'sı 4, bir teknoloji şirketinin F/K'sı 30 olabilir; ikisini ham değerle yan yana koyup sıralamak yanıltıcıdır.
Bu yüzden değerleme ve karlılık metriklerinde her şirket önce kendi sektörü içinde percentile'a çevrilir. Sıralama, sektör bağlamında ne kadar iyi olduğuna göredir.
TL'de enflasyon düzeltmesi
Yüksek enflasyon ortamında nominal büyüme yanıltır.
TÜFE %50+ olduğunda nominal gelir büyümesi, reel performansı tek başına temsil etmez. Borsamix büyüme metriklerini hem nominal hem de TÜFE-deflate edilmiş reel olarak hesaplar; "büyüme" alt-skoru reel oranlardan üretilir.
Sinyal süreci
Skor yüksek olan her şirket sinyal değildir; sinyal disiplinli bir tetikleyicidir.
Sinyal yayını üç koşulun aynı anda karşılanmasını ister:
- Skor eşiği — bileşik skor ≥ 70.
- Teknik tetik — 50 günlük EMA üstünde + 20 günlük momentumda pozitif değişim.
- Likidite — son 20 günlük ortalama hacim ≥ 5M TRY.
Üç koşul karşılanırsa giriş, TP1, TP2, TP3 ve stop seviyeleri ATR-bazlı volatiliteye göre belirlenir. Tetikleyici çıktıları piyasa açıkken 15 dakikada bir takip edilir; stop tetiklenirse pozisyon otomatik kapanır.
Backtest standartları
Komisyon ve slipaj ihmal edildiğinde her strateji harika görünür.
Borsamix'in yayımladığı her geriye dönük performans:
- İşlem başına %0.10 komisyon ve %0.05 slipaj düşülür.
- Sermaye için 3-aylık BIST repo faizi alternatif kabul edilir (Sharpe hesabında).
- Total return — temettüler yeniden yatırılmış varsayılır.
- Out-of-sample test penceresi en az 12 aydır; tüm parametreler bu pencereden önceki veriyle seçilir.
Yapamadıklarımız
Modelin karar veremeyeceği yerleri açık tutuyoruz.
- Kurumsal aksiyonlar (bedelli, bedelsiz, bölünme) — tarihler doğruyken, model bu olayların kısa vadeli fiyat etkisini değil, normalleşme sonrası etkilerini değerlendirir.
- Makro şoklar — kur, faiz, jeopolitik gelişmeler modelin baz dönemine entegre edilmemiştir; bunlar AI Brief'te ayrı bir bağlam olarak okunur.
- Yatırım tavsiyesi değildir — Borsamix bir analiz asistanıdır; SPK lisanslı bir aracı kurum değildir.
Veri kaynakları
Hangi alan nereden geliyor, hangi sırayla doğrulanıyor — şeffafça.
Tek bir kaynağa güvenmiyoruz. Her kritik metrik için en az iki bağımsız kaynak çekilir, sanity-band dışındaki değerler reddedilir, kalanların medyanı yazılır. TradingView BIST için authoritative olarak işaretli — sapma %30'dan fazlaysa diğer kaynaklar otomatik elenir.
| Alan | Birincil | Doğrulama | Yedek |
|---|---|---|---|
| Anlık fiyat ve hacim | TradingView (BIST feed) | Yahoo Finance — sapma %5 üzeriyse TV alınır | — |
| F/K, PD/DD | TradingView TTM | Borsa-MCP (İş Yatırım) + KAP finansallarından türetilen oran | Yahoo Finance medyanı (sanity-band dışı reddedilir) |
| EPS TTM, BVPS, EV/EBITDA, F/Satış | TradingView | KAP yıllık + çeyrek net kâr / özsermaye / EBITDA hesabı | Yahoo Finance (yedek; tek başına yetersiz) |
| Temettü verimi | TradingView (current) | Borsa-MCP temettü kayıtları | Yahoo Finance summary |
| Mali tablolar (gelir tablosu, bilanço, nakit akışı) | KAP — borsa-mcp üzerinden | İş Yatırım UFRS özeti | Yahoo Finance fundamentals (yalnız KAP boşsa) |
| KAP haberleri ve sentiment | KAP RSS + İş Yatırım | AI özet + lisanslı haber sağlayıcıları | — |
| Endeks, sektör, takas | BIST resmi sınıflandırma | MKK takas raporu | — |
| Makro | TÜİK (TÜFE), TCMB (faiz, kur) | Türk Altın referansı | — |
Reconcile katmanı 3 güven seviyesi yazar: high (≥3 kaynak ve %15 altı sapma), medium (2 kaynak), low (tek kaynak veya %35+ sapma — bu durumda DB'ye yazılmaz, "veri yetersiz" olarak gösterilir). Yahoo Finance'in BIST'te tek başına döndürdüğü değerler tarihte 12 binin üzerinde PE gibi açık birim hatalarına yol açtığı için bu kaynak hiçbir alanda birincil olarak kullanılmıyor.